Langedijk was vijftig jaar geleden volop in ontwikkeling, van honderden door water omgeven akkertjes naar bewoond gebied. Over deze belangrijke periode in de geschiedenis van Langedijk zijn boeken geschreven, films gemaakt en tentoonstellingen ingericht. Maar voor een goed verhaal ga je toch het beste even langs bij Het Regthuis, de schatkamer van Oudkarspel, waar alle informatie over de historie van voormalig Langedijk wordt bewaard en gearchiveerd.

 Pieter Zeeman

Gevraagd naar het Langedijk van vijftig jaar geleden is de ruilverkaveling het project dat de jaren 1970-1975 tekent. Al was het idee al veel eerder ontstaan. Piet van Kleef van de Stichting Langedijker Verleden: “Al na WOI was er een tuinder genaamd Pieter Zeeman die beweerde: ‘We moeten de boel verkavelen.’ Maar het zou nog tientallen jaren duren voordat het gebied werd drooggelegd. Het moest de tuinders natuurlijk wel wat opleveren, anders hoefde het niet. En omdat de akkertjes veelal werden gepacht van weer grotere grondbezitters, was nog niemand meteen gebaat bij het droogleggen van het gebied.”

Proefpolder Warmenhuizen

De lokale overheid zette door en in 1941 werd eerst een proefpolder in Warmenhuizen drooggelegd. “Alles moest nog met de hand gebeuren, je kunt je nauwelijks voorstellen wat een klus dat is geweest. Het resultaat was echter naar tevredenheid, er kwam een einde aan de wirwar van stukjes land en vaarslootjes en de akkers konden veel beter worden bereikt. Bovendien betekende het een structuurverbetering van de grond.”

Ruilverkaveling

De Tweede Wereldoorlog zorgde voor een fikse vertraging van de vooruitgang maar eind jaren zestig startte de grootscheepse ruilverkaveling van het Geestmerambacht dan echt. “Inmiddels had men ook beschikking over bulldozers en graafmachines, waardoor het werk stukken sneller ging.”

School aan het water

In het museum van Het Regthuis hangen prachtige foto’s uit die tijd. Daarop is te zien hoe de Voorburggracht meter voor meter werd gedempt, en hoe eerst de JD van Arkelschool nog volledig aan het water lag. Sloten werden land of straten en eilanden werden woonwijken. Vervoer over water maakte plaats voor vervoer over de weg. Het bracht Langedijk meer welvaart. “Voor veel kleinere tuinders betekende het wel dat ze moesten kiezen: doorgaan of stoppen. Er is een heel aantal gestopt maar die konden aan de slag bij De Hoogovens of dichterbij bij Hart en Kramer Zuurkool of Houthandel Eecen. Ik denk eerlijk gezegd dat veel tuindersvrouwen heel blij waren met deze verandering: een vast inkomen en een man die ’s avonds en in het weekend gewoon weer thuis was.”

Oosterdelgebied

Een bijzondere rol was weggelegd voor het Oosterdelgebied, 200 hectare groot, en het laatste onverkavelde gebied van het Rijk der Duizend Eilanden. Naarmate de verkaveling dichter bij Broek op Langedijk kwam, groeide het besef bij de Langedijker bestuurders en de verkavelingscommissie dat het verkavelen niet het gewenste agrarische effect zou opleveren. “Mijn vader zat destijds in de raad en was zelf tuinder. Hij belandde in een duivels dilemma omdat de tuinders wilden doorgaan met verkavelen, terwijl er ook een actiegroep actief was die dit gedeelte wilde behouden als natuurgebied. En daar vond hij zeker ook wel wat voor te zeggen. Hij besloot tegen de volledige verkaveling van dit gebied te stemmen.” Er werd een alternatief plan ontwikkeld met daarin de bouw van meer luxe woningen. Het zuidelijk deel kon als natuurgebied en cultuurhistorisch erfgoed worden behouden, terwijl voor de eilanden investeerders werden gezocht die de bouw van huizen mogelijk maakte op de eilanden.

BOHAN

Op 7 december 1971 besloot de gemeente Langedijk het huidige Oosterdelgebied een niet-agrarische bestemming te geven en de BOHAN (naar de projectontwikkelaar die destijds wilde investeren in dit plan) was een feit. “Tegenwoordig betaal je een vermogen om op een van de eilanden te mogen wonen en zie je de mooiste villa’s aan de waterkant staan. Maar in het begin wilden er nauwelijks Langedijkers wonen”, vertelt Piet lachend.

Voorburggracht

“Ik had zelf graag gezien dat de Voorburggracht ook in stand was gebleven, dat had met een goede ringweg en uitvalswegen prima gekund. Nu willen we dat alles weer bevaarbaar wordt en kost het de lokale overheid miljoenen. Maar desondanks zijn we blij met deze ontwikkelingen en ben benieuwd hoe dit deel van Dijk en Waard er over vijftig jaar uitziet.”