In De Binding in Zuid-Scharwoude werd zaterdagmiddag Internationale Vrouwendag gevierd, door inwoners, raadsleden, jonge vrouwen, oudere activisten en andere betrokkenen. Tussen de toespraken, gesprekken en workshops door staat één boodschap centraal: vrouwen horen zich overal veilig te voelen.

Wethouder Ester Leibbrand opent de middag met een terugblik op de positie van vrouwen in het openbaar bestuur. “Politiek gaat over dingen die ons allemaal raken. Dan is het eigenlijk gek dat de mensen die de beslissingen nemen niet hetzelfde zijn als de mensen die in de samenleving leven.” Ze herinnert eraan dat vrouwen in Nederland pas sinds 1919 verkiesbaar zijn. “Historisch gezien is dat gisteren”, zegt ze met nadruk. Vrouwen knikken instemmend wanneer Leibbrand vertelt dat vrouwen nog steeds in de minderheid zijn. “In 1960 waren er welgeteld twee vrouwelijke burgemeesters in heel Nederland. En vandaag de dag is ongeveer een derde van de raadsleden vrouw. In Dijk en Waard ben ik, van de vijf wethouders, de enige vrouw…”

Rolmodellen doen ertoe

Leibbrand vertelt hoe belangrijk zichtbaarheid van vrouwen is voor jonge generaties. “Als jonge meiden zien dat vrouwen minister of burgemeester kunnen worden, dan verandert er iets in je blik. Politiek wordt dan niet iets voor een ander, maar iets waar je zelf ook naartoe kunt groeien.”

Voormalig wethouder Annette Groot, die deze bestuurlijke weg eerder bewandelde, sluit daarop aan. Ze vertelt over haar moeder, die zonder grote woorden een krachtig voorbeeld was: een vrouw die haar rijbewijs eerder haalde dan haar vader, die naar het voetbal ging lang voordat dat gebruikelijk was, en die later eenvoudig besloot dat ze wilde bijleren. Tegen de stroom in. “Mijn moeder gaf mij altijd het voorbeeld dat je als vrouw alles kunt bereiken. Ze stond niet op de barricade – ze deed het gewoon.”

Safe Streets: een officiële stap vooruit

Later op de middag volgt het officiële moment waarop burgemeester Maarten Poorter en wethouder Leibbrand hun handtekening zetten onder de Intentieverklaring Safe Streets. Daarmee wordt Dijk en Waard de zestiende gemeente in Nederland die zich aansluit bij dit internationale initiatief van UN Women. Poorter spreekt de zaal toe: “Vrijheid hoeft geen omweg te nemen. Het is onacceptabel dat meisjes een andere route kiezen omdat ze zich ergens onveilig voelen.” Hij benadrukt dat veiligheid niet alleen een vrouwenprobleem is: “Dit is niet iets dat vrouwen moeten oplossen. Dit moeten we samen doen.”

Een op de drie

Namens UN Women Nederland vertelt Marije Cornelissen waarom het initiatief zo belangrijk is. Wereldwijd krijgt één op de drie vrouwen te maken met psychisch, seksueel of fysiek geweld, vertelt ze. En in Nederland ligt dat cijfer zelfs hoger wanneer straatintimidatie wordt meegerekend. “Als je dat meeneemt, heeft 65 tot 85 procent van de vrouwen ermee te maken.”

Cornelissen noemt het frustrerende patroon waarin de verantwoordelijkheid steeds bij vrouwen wordt gelegd: pas je kleding aan, neem andere routes, niet alleen fietsen. “Maar dat pakt de oorzaak niet aan. We hebben mannen nodig als medestanders. De meeste mannen zijn geen dader, maar ze kunnen wel helpen om het tij te keren.”

Samen verantwoordelijkheid nemen

De Intentieverklaring die Dijk en Waard ondertekent, legt de verantwoordelijkheid expliciet bij de gemeente én de samenleving. De boodschap: iedereen moet zich vrij, veilig en zonder angst kunnen bewegen. Niemand zou zich kleiner hoeven maken of routes moeten vermijden.

Leibbrand sluit af met een oproep: “De echte verandering zit in gedrag. En die verandering kunnen we alleen bereiken als iedereen meedoet: scholen, jongerenwerk, ondernemers, buurtbewoners én wijzelf.”

Intentieverklaring voor veiligere straten

De intentieverklaring die zaterdag is ondertekend, legt helder vast waar de gemeente voor staat en welke stappen worden gezet. In de verklaring staat dat iedereen zich vrij en zonder angst moet kunnen bewegen in de openbare ruimte, met speciale aandacht voor vrouwen en (tiener)meiden die aantoonbaar vaker worden geconfronteerd met seksuele intimidatie. De gemeente spreekt de ambitie uit een Safe Streets Gemeente te worden en belooft actief te werken aan het tegengaan van (seksuele) intimidatie in straten, parken, het openbaar vervoer en het uitgaansleven. Dat gebeurt door de openbare ruimte veiliger en inclusiever in te richten, bewustwording te vergroten, onderzoek te doen naar plekken waar vrouwen zich onveilig voelen en samen te werken met partners zoals scholen, jongerenwerk, ondernemers en inwoners. De verklaring benadrukt dat veiligheid een publieke verantwoordelijkheid is en dat niemand zich kleiner hoeft te maken, routes hoeft te vermijden of gedrag moet aanpassen om veilig te zijn. Hiermee committeert Dijk en Waard zich aan concrete stappen richting een gemeente waar respect, gelijkwaardigheid en veiligheid vanzelfsprekend zijn.

Workshops en discussie

Na de toespraken verspreiden de aanwezigen zich door De Binding voor verschillende workshops. In de centrale hal wordt een zelfverdedigingscursus gegeven; elders knippen vrouwen collages met eisen voor en door vrouwen. In een andere ruimte buigen raadsleden en inwoners zich samen over stellingen over vrouwenongelijkheid. Daar komen thema’s voorbij die velen herkennen: het hardnekkige salarisverschil, het gebrek aan vrouwelijke rolmodellen, en de vraag hoe jonge vrouwen bereikt kunnen worden. De scène uit de tv-serie Oogappels, waarin het personage Merel het woord ‘papadag’ bekritiseert, wordt enthousiast aangehaald.

Noodzaak tot emanciperen ontbreekt

Ester Leibbrand vertelt dat ze thuis merkt hoe anders emancipatie tegenwoordig wordt beleefd. “Je merkt dat de noodzaak om voor je rechten op te staan soms minder gevoeld wordt.” Het brengt een levendig gesprek op gang. Zijn jonge vrouwen minder geëmancipeerd dan voorgaande generaties? Waar komt dat door? En hoe zorgen we ervoor dat zij óók hun stem laten horen?

Veiligheid begint bij bewustwording

Naast vrouwen in de politiek staat deze Vrouwendag nadrukkelijk in het teken van straatveiligheid. Want hoewel het thema breed leeft, blijven vrouwen degenen die het meest hun gedrag aanpassen wanneer ze de straat op gaan. Een vrouw in de zaal zegt: “Je past toch je gedrag aan als je ’s avonds naar huis fietst. Dan kijk je anders om je heen.”

De gemeente heeft na eerdere gesprekken al duidelijk in kaart waar vrouwen zich onveilig voelen. “Die plekken gaan we aanpakken,” zegt Leibbrand. Maar ze benadrukt dat veiligheid méér is dan lantaarnpalen of bosjes snoeien. “Veel angst komt doordat vrouwen bang zijn dat er iets gebeurt, terwijl er 999 van de 1000 keer niets gebeurt. Als mannen weten welke invloed ze op vrouwen hebben, dan scheelt dat enorm.” Die bewustwording, zegt ze, moet al op school beginnen. Groepjes jongens op fatbikes realiseren zich vaak niet welk effect zij hebben op anderen. “Iedereen moet ergens kunnen chillen, ook jongens van zestien. Maar als je met tien man in het zwart in de schemer op een straathoek staat, fietsen vrouwen daar nu eenmaal liever omheen.”